Kosztorysy - rodzaje i sposoby obliczeń

Wykonujemy pełne zestawienia kosztów dla każdego rodzaju inwestycji

Kosztorys jest podstawowym opracowaniem niezbędnym do przygotowania każdej inwestycji do realizacji. Dokument ten jest ważny zarówno dla inwestora, bowiem określa wielkość kosztów inwestycji, jak i dla wykonawcy, ponieważ wylicza kwotę, która wyznacza opłacalność realizacji inwestycji. Kosztorys stanowi też podstawowy dokument w procesie realizacji robót budowlanych dla wykonawcy i osoby sprawującej nadzór inwestorski na placu budowy.

Rexi - Wykonujemy pełne zestawienia kosztów dla każdego rodzaju inwestycji

W ostatnich latach rola kosztorysu stale wzrasta. Jest to wynikiem przekształcania polskiej gospodarki i przejścia na gospodarkę rynkową, gdzie każdy, kto planuje inwestycję, zwraca przede wszystkim uwagę na jej koszt. Dlatego zawód kosztorysanta nabiera coraz większego znaczenia i prestiżu, bowiem dobrze sporządzony kosztorys ma decydujący wpływ na bezkonfliktową realizację przedsięwzięcia. Należy zatem przyjąć, że dobrze sporządzony kosztorys może wykonać osoba, która dobrze orientuje się w sztuce inżynierskiej, zagadnieniach ekonomicznych, jak i procesach oraz procedurach inwestycyjnych.

Podział i rodzaje kosztorysów

Kosztorysy dzielą się na:

Kalkulację kosztorysową sporządza się w różnym czasie i dla różnych celów. Inwestor planując zlecenie i realizację robót, określonych w gotowej dokumentacji projektowej, wylicza przewidywane koszty i wartości robót w kosztorysie inwestorskim. Wykonawca, ubiegający się o zlecenie wykonania robót, kalkuluje w kosztorysie ofertowym cenę proponowaną za ich wykonanie. W trakcie realizacji wykonawca rejestruje rzeczywiste ilości realizowanych robót. Po zakończeniu robót koryguje lub określa cenę za wykonane roboty w kosztorysie zamiennym i powykonawczym.

Praktyka wprowadziła więc w życie różne rodzaje kosztorysów. Zostały one usankcjonowane w obowiązujących metodach kosztorysowania.

Obecnie regulacjami prawnymi objęty jest jedynie kosztorys inwestorski, stanowiący podstawę do ustalania wartości robót budowlanych w ramach zamówień publicznych.

Obowiązek posiadania kosztorysu inwestorskiego wynika z art. 33 ustawy Prawo zamówień publicznych i przepisu wykonawczego: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym (Dz.U. Nr 130, poz. 1389). Rozporządzenie określa metody i podstawy sporządzania kosztorysu inwestorskiego stanowiącego podstawę określenia wartości zamówienia na roboty budowlane oraz metody i podstawy obliczania planowanych kosztów prac projektowych i planowanych kosztów robót budowlanych stanowiących podstawę określenia wartości zamówienia, którego przedmiotem jest zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych.

Kosztorys ofertowy, kosztorys zamienny i kosztorys powykonawczy do dnia 5 grudnia 2001 r. regulowało Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 13 lipca 2001 r. w sprawie metod kosztorysowania obiektów i robót budowlanych (Dz.U. Nr 80, poz. 867).

Kosztorys inwestorski

Kosztorys inwestorski ustala orientacyjny koszt, który skłonny jest ponieść zamawiający za wykonanie robót objętych projektem.

Kosztorys inwestorski jest przygotowywany na zlecenie inwestora w oparciu o przedmiar robót lub planowane koszty robót budowlanych. Sporządza się go na etapie projektowania, przed rozpoczęciem realizacji robót budowlanych. Kosztorys inwestorski ustala najbardziej prawdopodobny, średni koszt, z jakim musi się liczyć zamawiający, zlecając realizację robót.

W procedurze bezprzetargowej kosztorys inwestorski ułatwia prowadzenie negocjacji cenowych, w procedurze przetargowej ułatwia ocenę propozycji cenowych wykonawców uczestniczących w przetargu oraz stanowi ważne kryterium wyboru najlepszej oferty. Kosztorys inwestorski nie jest dokumentem przedkładanym drugiej stronie. Niezależnie od trybu zlecania robót, jest źródłem informacji dla inwestora o bliższym, realnym poziomie ofert cenowych wykonawców.

Kosztorys inwestorski stanowi dla inwestora podstawę wystąpienia do banku lub innej instytucji finansowej o kredyt bankowy, pożyczkę lub dotację na wykonanie robót. Stanowi również podstawę do ubiegania się o środki unijne na realizację inwestycji.

Określona kosztorysem inwestorskim wartość zamówienia na roboty budowlane decyduje o trybie udzielenia zamówienia publicznego oraz o wymogach dotyczących procedury przetargowej. Kosztorys inwestorski jest podstawą do ustalania wysokości wadium przetargowego, tj. kwoty gwarantującej odpowiedzialność wykonawców biorących udział w przetargu. Od wartości ustalonej w kosztorysie inwestorskim zależy również obowiązek stosowania zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Zabezpieczenie służy do pokrycia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Jeżeli wykonawca jest jednocześnie gwarantem, zabezpieczenie służy także do pokrycia roszczeń z tytułu gwarancji jakości.

Kosztorys ofertowy

Kosztorys ofertowy stanowi podstawę do ustalania ceny oferty i jest przygotowywany na żądanie zamawiającego przez wykonawcę.

Kosztorys ofertowy stanowi kalkulację do ustalania ceny oferty np. na bazie przedmiaru dostarczonego przez zamawiającego. Kosztorys ofertowy jest sporządzany przez wykonawcę robót:

Kosztorys ofertowy stanowi ponadto podstawę do:

Jak już wspomniano, w obecnym stanie prawnym kosztorysowanie robót budowlanych nie jest regulowane żadnymi przepisami, za wyjątkiem kalkulacji inwestorskich przy zamówieniach publicznych. Rozporządzenie MRRiB z dnia 13 lipca 2001 r. w sprawie metod kosztorysowania obiektów i robót budowlanych przestało obowiązywać. Tym samym żadne przepisy nie regulują sporządzania kosztorysów ofertowych. W ostatnich latach najpopularniejszą metodą wyboru wykonawcy dla potrzeb realizacji inwestycji stało się prowadzenie postępowania w trybie przetargu nieograniczonego bądź ograniczonego. Przy tych procedurach cena za roboty budowlane określana jest na podstawie kalkulacji ofertowej sporządzonej przez wykonawcę w sposób podany przez zamawiającego w specyfikacji istotnych warunków zamówienia.

Zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych specyfikacja istotnych warunków zamówienia (SIWZ) jest najważniejszym dokumentem opracowanym przez zamawiającego przygotowującego postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego.

SIWZ zawiera m.in. opis przedmiotu zamówienia, opis warunków udziału w postępowaniu, regulacje co do przebiegu postępowania, terminu związania z ofertą, kryterium wyboru oferty najkorzystniejszej, istotne postanowienia umowne, możliwości odwołania się do środków ochrony prawnej, a także opis sposobu przygotowania oferty i opis sposobu obliczenia ceny robót budowlanych, dostaw i usług.

Opis sposobu obliczenia ceny jest jedyną regulacją wpływającą w sposób pośredni na sposób sporządzania kosztorysu ofertowego w zamówieniu na roboty budowlane.

Zamawiający, chcąc prawidłowo określić sposób obliczenia ceny, powinien podać:

Z uwagi na brak uregulowań prawnych dotyczących metod i podstaw kosztorysowania robót budowlanych przy sporządzaniu kosztorysów ofertowych jakość tych opracowań uzależniona jest po części od poprawności przygotowania odpowiednich dokumentów po stronie zamawiającego, jego znajomości zagadnień kosztorysowania oraz umiejętności formułowania swoich oczekiwań względem kosztorysu sporządzonego przez wykonawcę.

Kosztorys zamienny

Kosztorys zamienny może stanowić podstawę do ustalania zmiany ceny określonej w umowie i jest przygotowywany przez wykonawcę robót. Roboty zamienne powstają w trakcie realizacji robót budowlanych na skutek zmiany technologii bądź ilości wykonywanych robót udokumentowanych obmiarem. Kosztorys zamienny jest wyceną robót zamiennych, przygotowywany jest przez wykonawcę po ich wykonaniu lub przed jako propozycja zmian obliczeń kosztorysu ofertowego. Podstawą sporządzania kosztorysu zamiennego jest zawsze kosztorys ofertowy. Składniki ceny kosztorysowej, takie jak robocizna, wysokość narzutów, powinny być takie same jak w kosztorysie ofertowym. Z uwagi na rodzaj zawartej umowy na roboty budowlane kosztorys zamienny może służyć do zmiany wysokości wynagrodzenia tylko w przypadku umowy kosztorysowej.

Kosztorys powykonawczy

Kosztorys powykonawczy służy wykonawcy do ustalenia wysokości wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane i jest sporządzany przez wykonawcę po wykonaniu robót w celu ustalenia wynagrodzenia za te roboty. Zwykle dotyczy robót, których zakres jest trudny do ustalenia na etapie zawierania umowy (na przykład roboty remontowe na trudnych do zinwentaryzowania obiektach). Na roboty takie zawiera się umowę rozliczaną kosztorysem powykonawczym. Wyliczona w kosztorysie powykonawczym cena jest ceną ostateczną, ustaloną w oparciu o wynegocjowane i zapisane w umowie, przed rozpoczęciem robót, składniki ceny kosztorysowej (stawkę robocizny, wysokość narzutów, ceny wg określonej publikacji cenowej) oraz w oparciu o obmiar robót dokonany na zrealizowanym obiekcie. Cena ostateczna stanowi wynagrodzenie wykonawcy za zrealizowane roboty.

RODZAJE KALKULACJI KOSZTORYSOWEJ

Kalkulację kosztorysową wykonujemy jako kalkulację:

Kalkulacja uproszczona

Kalkulacja uproszczona polega na obliczeniu ceny kosztorysowej jako sumy iloczynów liczby jednostek przedmiarowych robót oraz cen jednostkowych robót podstawowych, z uwzględnieniem podatku od towarów i usług.

Kalkulacja uproszczona

Wk = 2 L • Cj

Ck = 2 L • Cj + VAT

gdzie:

Wk - wartość kosztorysowa robót;

Ck - cena kosztorysowa;

L - liczba jednostek przedmiarowych robót;

Cj - cena jednostkowa roboty podstawowej;

VAT - podatek od towarów i usług.

Q = Rj + Mj + (Kzj) + Sj + Kpj + Zj

gdzie: Rj - wartość kosztorysowa robocizny na jednostkę przedmiarową robót;

Mj - wartość kosztorysowa materiałów na jednostkę przedmiarową robót;

Kzj - koszty zakupu na jednostkę przedmiarową robót; Sj - wartość przedmiarowa pracy sprzętu na jednostkę przedmiarową robót;

Kpj - koszty pośrednie na jednostkę przedmiarową robót; Zj - zysk kalkulacyjny na jednostkę przedmiarową robót.

Cenę kosztorysową obliczoną metodą kalkulacji uproszczonej można określić na różnych poziomach agregacji robót. Możemy wyróżnić trzy podstawowe poziomy agregacji:

Kalkulacja szczegółowa

Kalkulacja szczegółowa polega na obliczeniu ceny kosztorysowej jako sumy iloczynu liczby jednostek przedmiarowych robót, jednostkowych nakładów rzeczowych i ich cen oraz doliczonych kosztów pośrednich i zysku, z uwzględnieniem podatku od towarów i usług.

Formuła I narzuty liczone pozycjami od kosztów jednostkowych

Kalkulacja szczegółowa

Ck = E L • (n • c + Kpj + Zj)+ VAT

gdzie:

n -jednostkowe nakłady rzeczowe (R, M, S)

c - ceny jednostkowe nakładów rzeczowych (R, M, S)

Koszty bezpośrednie

R - robocizna,

M - materiały,

S – sprzęt

Narzuty

Kp - koszty pośrednie,

Z - zysk, inne,

VAT - podatek od towarów i usług

Formuła II

Narzuty liczone na końcu kosztorysu lub liczone działami

Formuła niedopuszczalna w kosztorysie inwestorskim w zamówieniach publicznych

Kalkulacja szczegółowa

Ck = S (L • n • c) + Kp + Z+ VAT

Do kosztów bezpośrednich zaliczamy: